Cuộc đời và sự nghiệp Po Dharma

Written by Putra Podam
In category Nghiên cứu
May 2, 2019, 3:51 AM

Klick đọc toàn nội dung: CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP PO DHARMA

 

Quy chế Kauthara

Trang web kauthara.org được thành lập vào đầu năm 2015, mục đích gới thiệu và chuyển tải những sản phẩm công nghệ như font Chăm, bộ gõ Chăm đa năng trên PC, bộ chuyển đổi từ Rumi Chăm EFEO sang akhar Thrah, ứng dụng gõ chữ Chăm trên hệ thống Android, và ứng dụng gõ chữ Chăm trên hệ thống iOS cũng như chương trình giảng dạy tiếng Chăm và nghiên cứu chữ viết Chăm để đóng góp bảo tồn và phát huy những di sản về văn hóa, ngôn ngữ và chữ viết Chăm.

Những bài nghiên cứu đăng trong tập san điện tử Kauthara không đại diện cho quan điểm hay lập trường của Ban Biên Tập. Nhưng Ban Biên Tập chịu trách nhiệm tuyển chọn những bài có giá trị khoa học để đăng trong tập san này và có quyền từ chối những bài báo nào không phù hợp. Mỗi tác giả phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về quan điểm và nội dung trong bài viết.

Kauthara sẵn sàng đón nhận những bài đóng góp của những nhà nghiên cứu, hay chuyên gia viết về Champa. Tác giả gửi bài nghiên cứu đến địa chỉ:

Ban Biên Tập Kauthara

3615 Misty Glen CT

San Jose CA 95111, USA

Email : putrapodam@yahoo.com

             putrapodam@gmail.com

© Kauthara 1 : Cuộc đời và sự nghiệp Po Dharma

Kauthara

Tập San Nghiên Cứu Bảo tồn Ngôn Ngữ và Chữ Viết Chăm

Conservation of Cham language and script

Sáng lập viên

Prof. Dr Fauzi, Prof. Dr Mohamad Bin Bilal Ali, Dr. Putra Podam

Tổng Biên Tập

Dr. Putra Podam

 

Ban Biên Tập

Dr. Putra Podam, Dr. Tuyet Nhung Buon Krong, Dr. Juli Nguyen

 

Ban Quản Trị

Dr. Putra Podam

Wiya Podam

 

Cơ quan ấn hành

International Office of Champa Scholarship (IOCS Champa)

Po Box 3617, San Jose, CA. 95111, USA

 

Trụ sở biên tập

3615 Misty Glen CT

San Jose CA 95111, USA

Email: putrapodam@yahoo.com

 

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

(Operational Definitions)

Champa kingdom - Vương quốc Champa

Champa là một vương quốc được được lập từ giữa năm 190  - 193 sau Công Nguyên ở miền Trung Việt Nam. có biên giới từ phía bắc tỉnh Quảng Bình kéo dài đến phía nam của tỉnh Đồng Nai (Biên Hòa). Champa ở thời kỳ hưng thịnh từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10, nhưng sau đó suy tàn dần, cụ thể là đối mặt với các mối đe dọa cuộc Nam Tiến của Việt Nam (Dharma, 1999; Maspero, 1928). Cuối cùng Champa bị xóa tên trên bản đồ thế giới vào năm 1832.

Champa was an Indianized kingdom founded between 190 and 193 A.D in the centre of Vietnam.  Extending north to Quang Binh province and south to Dong Nai (Bien Hoa). Champa was at its height during the 7th to the 10th century, but then declined, especially in the face of the threats from the Vietnamese Nam Tien (Dharma, 1999; Maspero, 1928). Finally the kingdom of Champa was deleted on the world map in 1832.

 

The people of Champa - Các sắc dân Champa

Người Champa (urang Campa) bao gồm người Chăm sống ở các tỉnh ven biển, các sắc dân Raglai, Rade, Churu, Koho, Ma, Stieng, Kotu và các sắc dân khác sống ở vùng cao nguyên miền Nam Việt Nam ngày nay. Những sắc dân này có nhiều đặc điểm tương đồng về văn hóa, ngôn gữ và tôn giáo của họ (Gray, 1987).

The people of Champa (urang Campa) include Chams living in coastal provinces, and Raglai, Rade, Churu, Koho, Ma, Stieng, Kotu and others living in the highlands of present day Southern Vietnam. These people shared many common features in their culture, language and religion (Gray, 1987).

 

The Cham indigenous - Dân tộc bản địa Chăm

Người Chăm là những sắc tộc bản địa dựng quốc Champa từ thế kỷ thứ 2. Sau một vài thế kỷ Champa bị thất bại sau một loạt tấn công của người Việt Nam, và cuối cùng người Chăm đã bị đánh bại vào năm 1832 (Dharma, 1987, 1999). Ngày nay, người Chăm sống rải rác ở nhiều khu vực, bao gồm Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Mỹ và Pháp. Người Chăm sống rãi rác ở một số tỉnh ở Việt Nam như: Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, An Giang, Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh.

The Chams were the people who founded the kingdom of Champa during the 2nd century A.D. After a series of military defeats by the Vietnamese, the Chams were finally defeated in 1832 (Dharma, 1987, 1999). Nowadays the Chams live scattered across many regions, including Vietnam, Cambodia, Thailand, Malaysia, America, and France. Most of the Chams live in certain provinces in Vietnam, such as Ninh Thuan, Binh Thuan, Dong Nai, An Giang, Tay Ninh and Ho Chi Minh City.

 

Dai Viet - Đại Việt

Đại Việt (trước Văn Lang, Âu Lạc, Đại Cồ Việt), nhà nước phong kiến Việt Nam, được vua Hùng thành lập từ thế kỷ thứ 2 đến thế kỷ thứ 10 sau Công nguyên, kéo dài về phía bắc đến Trung Quốc, phía nam đến Champa (Đèo Ngang), phía đông giáp Biển Đông và phía tây giáp Lào. Sau thế kỷ thứ 10 đến thế kỷ 19, người Đại Việt bắt đầu di cư vào miền Nam Việt Nam (Nam Tiến) để mở rộng biên giới phía nam đến Mũi Cà Mau và Campuchia.

Dai Viet (before Van Lang, Au Lac, Dai Co Viet), the Vietnamese feudal state, was founded by the Hung Vuong king from the 2nd century to the 10th century A.D, extending north to what is now China, south to Champa (Ngang pass), east to the Pacific Ocean, and west to Lao. After the 10th to the 19th century, Dai Viet people begun to migrate to the south of Vietnam (Nam Tien) to extend its southern border to Mui Ca Mau province and Cambodia.

 

Vietnam - Việt Nam

Nằm ở kinh độ 1020 10’ to 1090 30’ đến 1090 30’ phía đông và vĩ độ 800 30’ to 230 22’ bắc. Việt Nam ngày nay là một phần của Bán đảo Đông Dương. Dựa lưng vào lục địa châu Á, một bên nhìn ra Biển Đông, và giáp Trung Quốc ở phía Bắc, giáp Lào và Campuchia ở phía Tây và Nam. Ở phía tây nam của Việt Nam, cách nhau bằng Vịnh Thái Lan, và bán đảo Malaysia, kéo dài 460 dặm từ bang Malay của Perlis ở phía bắc đến eo biển Johor ở miền Nam, trong đó, cùng với hai bang miền Bắc Boneo là bang Sabah và Sarawak, tạo nên một Malaysia. Trong lịch sử, Việt Nam là một phần của lục địa Đông Nam Á. Ngày nay, Việt Nam là một quốc gia đa sắc tộc, bao gồm các sắc dân như Kinh, Tày, H'mông, Chăm, Raglai, Radde, Kaho, Ma, Stieng, v.v. Việt Nam có dân số hơn 85.262.356 người, trong đó 85% là người Kinh, với số lượng hơn 70 triệu người trở thành nhóm đa số của cả nước (CIA, 2008).

Situated at a longitude of 1020 10’ to 1090 30’ east and latitude of 800 30’ to 230 22’ north. Vietnam today is the rugged part of the Indochina Peninsula. Leaning back against the Asian continent, it looks out on the South China Sea on one side, and is framed by China to the north and by Laos and Cambodia to the west and south. In the southwest of Vietnam, separated by the Gulf of Siam, stands the Malaysia Peninsula, which extends 460 miles from the Malay state of the Perlis in the north to the Straits of the Johor in the south, which, together with the two northern Boneo states of Sabah and Sarawak, make up Malaysia. Historically, Vietnam is part of mainland Southeast Asia. Today, Vietnam is a multi-ethnic nation that includes ethnic groups such as the Kinh, Tay, Hmong, Cham, Raglai, Rade, Kaho, Ma, Stieng, etc. Vietnam has a population of 85,262,356 people, of whom 85% are Kinh, who number over 70 million, making them the largest group in the country (CIA, 2008).

Nam tiến - Nam tien

Nam tiến là thuật ngữ chỉ sự mở rộng lãnh thổ của người Việt tiến về phương nam trong lịch sử Việt Nam. Trong thời kỳ đầu, lãnh thổ Đại Việt chỉ gồm đồng bằng châu thổ sông Hồng và đồng bằng ven biển Bắc Trung Bộ. Sông Gianh là cực nam của đất nước.

Hành trình Nam tiến đã chiếm hoàn togàn Champa vào thế kỷ 19, tiến thẳng đến mũi đất cực nam (mũi Cà Mau), tiến mở rộng lãnh thổ sang hướng tây-nam (vào nội địa Campuchia), mở rộng sang hướng tây-bắc (sang Lào) và phía đông chiếm các quần đảo biển Đông. Quá trình Nam tiến đã mở rộng lãnh thổ, đất đai và hình thành bản đồ Việt Nam tồn tại như hiện nay.

Nam tien is the term for the expansion of the territory of Vietnamese people to the south in Vietnamese history. In the early days, Dai Viet territory consisted only of the Red River delta and the North Central coastal plain. The Song Gianh is the southernmost of the country.

The southward journey completely occupied Champa in the 19th century, went straight to the southernmost headland (Ca Mau), proceeded to expand the territory to the southwest (into the interior of Cambodia), and expanded to the west- North (to Laos) and the East occupy the South China Sea islands. The process of Southern advance expanded territory, land and formed Vietnam map as today.

EFEO (École française d'Extrême-Orient)  - Viện Viễn Đông Bác Cổ)

EFEO là một viện nghiên cứu của Pháp về các xã hội châu Á. Viện được thành lập vào năm 1900 có trụ sở tại Hà Nội-Việt Nam lúc đó là Đông Dương thuộc Pháp. Sau khi Việt Nam độc lập, trụ sở chính được chuyển đến Paris. Các lĩnh vực nghiên cứu chính của Viện là khảo cổ học, triết học và nghiên cứu các xã hội châu Á hiện đại.

The École française d'Extrême-Orient (EFEO) is a French institute for the study of Asian societies. It was founded in 1900 with headquarters in Hanoi-Vietnam in what was then French Indochina. After the independence of Vietnam, its headquarters were transferred to Paris. Its main fields of research are archaeology, philosophy and the study of modern Asian societies.

BẢN ĐỒ

CHAMPA - ĐẠI VIỆT

Sources: Danny Wong Tze Ken, The Nguyen and Champa during 17th and 18th Century: A Study of Nguyen Foreign Relations, Paris-San Jose: International Office of Champa (IOC-Champa), Champaka, Monograph 5, 2007, p.192

 

PANDURANGA – CHAMPA

Sources: Champaka 4, Paris-San Jose-Toronto: International Office of Champa, USA and Champa International Arts and Culture Foundation, Canada, 2004, p.8

 

CHAMPA - THẾ GIỚI MALAY