Trao đổi với Ts. Thành Phần - "Mấy vấn đề về Bani"

Written by Putra Podam
In category Nghiên cứu
Jan 6, 2020, 10:57 PM

TRAO ĐỔI VỚI TS. THÀNH PHẦN - "MẤY VẤN ĐỀ VỀ BANI"

Dr. Putra Podam

Universiti Teknologi Malaysia (UTM)

University of Tay Nguyen, Vietnam

putrapodam@yahoo.com

A. Vấn đề cần trao đổi

Trong những năm đứng trên bục giảng ở Đại học Xã hội và Nhân Văn, TS. Thành Phần lúc nào cũng rao giảng cho sinh viên về tôn giáo Bani thường hay bóp méo sự thật hay kiến thức còn hạn hẹp, nông cạn dẫn đến nhận định lệch lạc về Bani theo yếu tố chủ quan. Hay có thể ganh ghét Islam nên TS. Thành Phần đã bẽ công ngòi bút nhằm để phục vụ cho ý đồ bá chủ của mình. Đó là một số vấn đề mà tôi thường được nghe liệt kê như sau:

1). Bani là tôn giáo đa thần, còn Islam là tôn giáo độc thần,…?

2). Bani cải tổ theo mô hình Balamon và phật giáo, Tu sĩ Bàni cạo đầu, không để tóc tương tự Phật tử do chịu ảnh hưởng Phật giáo,…?

3). Trang phục tu sĩ Bàni có lá cây bồ đề là ảnh hưởng từ Phật giáo,…?

4). Từ Bani có nghĩa là bộ phận âm đạo (âm hộ) của phụ nữ,…?

Đề tài về Bani rất rộng, nay Putra Podam xin phép phản biện 4 vấn đề trên của Ts. Thành phần,  Sri Samri và một số người khác,…để làm sáng tỏ hầu mang lại cho người đọc đánh giá lại khách quan và đa chiều về vấn đề Bani.

B. Khái niệm từ BANI ở người Chăm

Đối với dân tộc Chăm nói chung và tôn giáo Islam nói riêng, từ Bani đã được sử dụng rất phổ biến không chỉ riêng ở người Chăm Ninh Thuận, Bình Thuận, mà còn sử dụng ở người Chăm Châu Đốc, Chăm Campuchia và Chăm Malay.

Nếu một người Chăm mới vô đạo họ gọi là “Tama Bani” (vào Bani), chứ không ai gọi là ‘Tama Islam” (vào Islam). Điều này được sử dụng cho cả Chăm Ninh Thuận, Bình Thuận, Chăm Châu Đốc, Chăm Campuchia hay Chăm Malay.

Vậy BANI - có nghĩa là gì:

- Khái niệm 1: Bani trong tiếng Ả Rập dùng để chỉ đứa con trai, tín đồ theo Islam,

- Khái niệm 2: Bani dùng để chỉ sắc dân như: Bani Israel (sắc dân Do Thái), Bani Chăm (nhóm sắc dân Chăm),

- Khái niệm 3: Bani, Bini: dùng để chỉ người mới vô đạo, người có đạo, hay đạo,

- Khái niệm 4: Bani, Bini: thường dùng như tên lót Bin theo Islam như: Mohamad Bin Bilal Ali,

- Khái niệm 5: Bani hay Bini: còn có nghĩa là phụ nữ hay vợ,

Do vậy khi vào đạo dù Chăm Châu Đốc, Chăm Campuchia hay Chăm Ninh Thuận hay Bình Thuận đều tự gọi “Tama Bani” có nghĩa là vô đạo, nhập đạo. Ở đây ám chỉ dĩ nhiên là vô đạo Islam chứ không mang nghĩa khác như vô đạo Tin Lành, Thiên Chúa giáo hay Phật giáo,…

Nhưng đối với người Chăm cụm từ ‘Tama Bani” (vào đạo) ám chỉ đối lập với tôn giáo Balamon có nghĩa là không phải người theo Balamon mà theo Allah (Asulam).

Từ “Chăm Bani” chỉ mang nghĩa: Chăm vô đạo mới (ám chỉ tín đồ của Allah), hay chỉ nhóm sắc dân Chăm tôn thờ Allah, hay đơn giản là người có đạo (Ám chỉ khác đạo Balamon). (Điều này cũng như người Việt gọi hai từ “Xóm đạo”, ở đây ám chỉ là xóm những người theo Công giáo, chứ không phải người theo Phật giáo, Hòa hảo hay Cao đài,…).

C. Phản biện vấn đề

VẤN ĐỀ 1: Bani là tôn giáo đa thần, còn Islam là tôn giáo độc thần,…?”

Islam (tiếng Ả Rập là: الإسلام al-'islām) mà ở Việt Nam quen gọi là Hồi giáo, là một tôn giáo Độc Thần. Đây là tôn giáo lớn thứ hai trên thế giới, sau Kitô giáo. Islam ra đời vào khoảng thế kỷ thứ 7 tại bán đạo Ả Rập, một số người cho rằng Islam do Muhammad sáng lập, nhưng theo tôi điều này không chính xác, vì trong đức tin của tín đồ Islam thì Islam bắt nguồn từ trước khi Thượng Đế ( Allah) tạo ra Adam. Tất cả tôn giáo đều khởi nguồn từ tôn giáo thờ Thượng Đế mà người Việt Nam dù theo tôn giáo nào thì cũng từng nhắc đến “Ông Trời”. Trong thuyết Độc Thần, Thượng Đế không có danh xưng, người Do Thái gọi là Giê -Hô- Va, người Arab gọi là Allah, người Malay gọi là Tuhan, người Việt gọi là Chúa Trời, Thượng Đế, người Chăm gọi là Po. Để dễ hiểu ta hãy so sánh với từ Po của người Chăm thì Allah = Po, và trong tiếng Chăm Po khi dùng để nói về Thần Linh thì nó là một danh từ chung chung chứ không phải tên của một Đấng Thần Linh nào cả. Quay lại với đức tin của người Islam thì Allah là Đấng Tối Cao, Duy Nhất và Muhammad là vị Thiên sứ cuối cùng được Allah mặc khải thiên kinh. Cùng với 3 quyển Thiên kinh trước đây là Taurat ( Torah -Cựu ước) cho Musa ( Mose), Zabur ( Psalms) cho Daud ( David), Injil ( Gospel - Tân ước) cho Isa ( Jesus) và cuối cùng là Qur’an cho Muhammad.

Hình 1. Ts. Thành Phần thường cho rằng Bani giáo là tôn giáo đa thần , còn Islam là tôn giáo độc thần”?

 

Islam vào Champa, một số nhà khoa học dựa vào hai tấm bia viết bằng tiếng Ả Rập có niên đại vào năm 1039 do Ðô Ðốc người Pháp gởi sang Paris, ông P. Ravaisse liền viết bài nghiên cứu vào năm 1922 và phỏng đoán rằng hai tấm bia này phát xuất từ miền nam Champa. Kể từ đó, ông đưa ra kết luận vương quốc Champa đã du nhập Islam kể từ thế kỷ thứ XI. Hội nghị quốc tế về bia ký Ðông Nam Á được tổ chức tại Kuala Lumpur vào ngày 9 và 10-11-2011. Dựa vào nội dung và phong văn của tấm bia, Gs. Ludvik Kalus (Ðại Học Sorbonne, Paris) khẳng định rằng hai tấm bia Ả Rập không xuất phát từ vương quốc Champa mà từ thị trấn Kairouan của Tunisia, một quốc gia nằm ở Trung Ðông. Do đó, vương quốc Champa không thể theo Islam vào thế kỷ thứ XI mà chỉ diễn ra sau thế kỷ thứ XVI.

Ở giai đoạn hai từ thế kỉ XIV trở đi, Islam phát triển mạnh ở Champa thông qua các vương quốc Mã Lai, kể từ đó, một số người Chăm bắt đầu tiếp nhận ảnh hưởng của đức tin và văn hóa Islam chính thống giáo trước khi luân chuyển đức tin theo Bani như hiện nay, từ cơ sở đó, ít nhất ta có thể khẳng định rằng Bani đã từng có nền tảng về Độc Thần giáo.

Vậy Bani sau đó đã chuyển hóa thành tôn giáo Đa Thần?

Khẳng định 1: Bani là tôn giáo Độc Thần.

Ví dụ 1: Ta lấy ví dụ dễ hiểu về cộng đồng người Kinh ở xung quanh ta phần đông theo đạo Phật

Thứ 1: Nền tảng Phật pháp không chấp nhận các miếu đền thờ thần hoàng như Trần Hưng Đạo, Bà Triệu Bà Trưng…các tín ngưỡng dân gian như bà chúa Liễu, bà Chúa Xứ Núi Sam…

Thứ 2: Thế nhưng các Phật tử tin và vẫn đi dâng cúng, có Phật tử còn xem đó là một tín ngưỡng hiển nhiên có trong đạo Phật của mình.

Ví dụ 2: Điều này cũng dễ hiểu như:

Phật giáo Đại thừa nét đặc thù là ăn Chay, nhưng Phật Tử thì có thể ăn mặn.

Khẳng định 2:Từ ví dụ 1, ví dụ 2, Khẳng định: Bani là tôn giáo Độc Thần.

Ví dụ 3: Tôn giáo độc thần

Khi quan sát tất cả thánh đường người Chăm Bani ở Ninh Thuận, Bình Thuận ta đều thấy:

1). Trăng lưỡi liềm và ngôi sao, tượng trưng cho Islam (Hồi giáo).

2). Chữ Allah trên thánh đường, là Đấng Tối Cao và Duy Nhất.

3). Chữ Muhammad trên thánh đường, là vị Thiên sứ cuối cùng được Allah mặc khải thiên kinh Qur’an.

Hình 2. Trăng liềm, chữ Allah, Muhammad trên thánh đường - Bình Thuận

Hình 3. Trăng liềm ngôi sao, chữ Allah, Muhammad trên cổng thánh đường- Ninh Thuận

Hình 4. Chữ Allah, Muhammad bên trong thánh đường- Ninh Thuận

Khẳng định 3: Từ ví dụ 3, khẳng định, Bani là tôn giáo Độc Thần.

 

Ví dụ 4: Ở Palei Aia Mamih (Binh Minh) có bimong Po Klaong Kachait.

Đền thờ Po Klaong Kachait xưa kia tọa lạc trên dãy núi "Cek Glang" nằm trên vị trí dốc núi, hiểm trở cách trung tâm xã Phan Hòa khoảng 5 km về phía Tây. Nơi đây xưa kia là mật khu của Po Klaong Kachait, sau ngày Ngài về với các thần linh Champa, tại nơi đây, người Chăm đã dựng đền để thờ Ngài. Vì ngôi đền ở trên núi cao hiểm trở, trong thời gian dài, không tiện cho bà con đến đây để cúng bái, người dân ở đây xin thần linh di dời ngôi đền xuống cạnh chân núi ở "Cek Glang" để tiện việc thờ cúng ngài. Chính nơi đây đã từng nhận 8 sắc phong của các triều đại Nhà Nguyễn từ thời vua Gia Long đến vua Khải Định. Đến năm 1972, để thuận lợi cho việc thờ cúng, người dân xã Phan Hòa, một lần nữa xin phép thần linh, di dời đền Po Klaong Kasat về ngay tại động cát bên cạnh làng palei Aia Mamih. Một lần nữa đền thờ lại xuống cấp, xã huy động nhân dân xây lại vào năm 2015.

Câu hỏi 1: Như Ts. Thành Phần nói “Bani là đa thần”. Theo câu chuyện trong ví dụ 4, thì tại sao nhân dân xã Phan Hòa không đưa bia Kut Po Klaong Kachait vào trong Sang Magik Palei Aia Pamih thờ luôn cho thuận tiện?

Hay thật chất sang magik là một tôn giáo khác, tôn giáo của Độc Thần. Còn tục thờ thành hoàng là sự phát sinh tín ngưỡng riêng của tín đồ Bani, nó hoàn toàn nằm ngoài giáo lí cũng như tôn giáo Bani.

Ví dụ 5: Ở Palei Canat  (Binh Thắng) có bimong Po At (Po Patao At) xưa kia tọa lạc trên gò đất cách xã Phan Hòa khoảng 1Km về phía Bắc. Bimong này nhiều lần bị kẻ trộm đập phá và được nhân dân dựng lại thành một cái đền nhỏ. Tháng 4/2016 đến tháng 4/2018 xã huy động nhân dân đóng góp xây lại bimong khang trang hơn.

 Câu hỏi 2: Như Ts. Thành Phần nói “Bani là đa thần”. Theo câu chuyện trong ví dụ 5, thì tại sao nhân dân xã Phan Hòa không đưa Tượng bia Po At vào trong Sang Magik Palei Canat thờ luôn cho thuận tiện? Một thời gian dài bị đập phá, và sau cùng đóng góp tốn kém tiền bạc để xây lại Bimong Po At.

Câu hỏi 3: Niếu Bani là Đa Thần tại sao các tu sĩ, tí đồ Bani… không mang Kinh Kur - Ân vào Bimaong, Danaok đọc tụng cho các Po Yang ? chúng ta biết chắc kinh Kur Ân là kinh chính thống của Bani được đọc tụng trong sang Magik và các lễ nghi tôn giáo chính thống của Bani, điều này là không bàn cãi. Thế các bài kinh tụng trong Bimaong, Danaok cho các Po Yang là kinh gì? Nó có nằm trong hệ thống kinh kệ Bani? Và có mâu thuẫn với kinh Kur Ân chính thống của bổn đạo không?

Khẳng định 4: Từ ví dụ 4, 5 khẳng định, Bani là tôn giáo Độc Thần.

Hình 5. Bimong Po At (Po Patao At)

Ví dụ 6: Những chức sắc Bani như Imam, Po Gru đều hiểu vì đang tôn thờ Allah là đấng tối cao và duy nhất, nên những vị chức sắc này không bao giờ và không dám bước chân vào bên trong tháp Champa đang thờ Đấng Shiva, hay bước chân vào bên trong sảnh chùa thờ Phật Thích Ca Mâu Ni, hay bước chân vào Nhà thờ Thiên Chúa, Hòa Hảo hay Cao Đài,…

Khẳng định 5: Từ ví dụ 6 khẳng định, Bani là tôn giáo Độc Thần.

Ví dụ 7: Tháp Champa là nền văn minh và tự hào của dân tộc Chăm nói riêng và của dân tộc Champa nói chung, do đó mỗi khi lễ tục liên quan hay lễ hội Katé, thì tất cả cộng đồng Chăm dù Balamon, Bani hay người Việt theo Công giáo, Hòa Hảo, Cao Đài,… đều có thể lên tháp và vào bên trong tháp. Nếu chức sắc Bani có lên tháp thì cũng chỉ đi quanh tháp dòm ngó mà thôi. Như Ví dụ 6 đã nêu rõ, các vị này không dám bước chân vào bên trong tháp.

Khẳng định 6: Từ ví dụ 7 khẳng định, Bani là tôn giáo Độc Thần. NHƯNG, tín ngưỡng Bani có thể là đa thần.

Tiểu kết: Từ 6 ví dụ và 6 khẳng định đã nêu ở trên, chúng ta khẳng định lần nữa, Bani là tôn giáo độc thần.

 

VẤN ĐỀ 2: “Bani cải tổ theo mô hình Balamon và phật giáo, Tu sĩ Bàni cạo đầu, không để tóc tương tự Phật tử do chịu ảnh hưởng Phật giáo,…”

Như chúng ta thường thấy, tất cả những Phật tử xuất gia đều cạo trọc đầu. Nhưng Đức Phật ngày xưa và nhiều vị tôn giả khác vẫn để tóc, mà vẫn thành đạo. Do vậy, cạo đầu đi tu không mang ý nghĩa phân biệt thầy tu với người thường như các bạn tưởng. Cùng với việc đơn giản trong cách ăn mặc, thì việc cạo đầu thể hiện sự vứt bỏ NGÃ Chấp. Khi cạo tóc đi, có nghĩa là ta đã không tơ tưởng gì đến hình thức đẹp xấu, không cần chải chuốt, vứt bỏ mọi sỹ diện, tự ái. Đó là hành động mà người tu hành thể hiện quyết tâm gạt bỏ NGÃ Chấp ở bản thân, quyết tâm đi theo con đường tìm kiếm sự hoàn thiện trí tuệ, quyết tâm xóa bỏ vô minh.

Phật dạy đệ tử phải cạo bỏ râu tóc mà Phật lại để tóc tại sao? Vậy tượng Phật có tóc mang ý nghĩa gì?. Nếu Phật cạo tóc thì tại sao ta lại thờ những pho tượng Phật có tóc do người ta vẽ ra? Sao chúng ta không điều chỉnh cho đúng…

Tôi không biết nhiều về đạo Phật vì tôi phải đạo Phật, kiến thức về Phật pháp của tôi chỉ ở tầm cơ sở, vỡ lòng. Nhưng những gì tôi thấy được ở tận ngày nay như cậu bé Ram Bahadur Bomjan ngồi thiềng 8 tháng không ăn uống để tu đạo và được mọi người tôn sùng, xem như là Như Lai chuyển thế. Nhưng anh vẫn để tóc dài chứ không cạo. Từ đó ta cũng thấy được phần nào việc cạo đầu không phải là luật lệ bắt buộc 100% của các tu sĩ Phật giáo.

Hình 6. Tại sao tượng Đức Phật đều có tóc?

Hình 7. Cậu bé Ram Bahadur Bomjan, Nepal, để tóc dài

Quay lại tôn giáo của người Chăm. Việc tu sĩ Bani (Acar) cạo đầu, không phải là ảnh hưởng phật tử của Phật giáo như Ts. Thành Phần và Sri Samri đã khẳng định:

Hình 8. Sri Samri khẳng định bài nghiên cứu về Bani đúng như đinh đóng cột

Trích một đoạn của Sri Samri ở mục III- CẢI TỔ THEO MÔ HÌNH BÀ LA MÔN VÀ PHẬT GIÁO nêu: “Ảnh hưởng rõ rệt nhất của Bà La Môn ở Bàni là mô hình tổ chức của nó….Tu sĩ Bàni cạo đầu, không để tóc tương tự Phật tử do chịu ảnh hưởng Phật giáo”.

Đọc qua đoạn trên, chúng ta cảm nhận là Ts. Thanh Phần và Sri Samri đã sai vì không hiểu gì về Islam chính thống giáo. Ta hãy cùng làm rõ vấn đề trên trong luật đạo Islam (Shariah).

Isllam có tu sĩ ko?

Trả lời: Islam không có tu sĩ, không có ai làm việc chuyên tu, vì Islam khác với các tôn giáo khác. Thông thường các tôn giáo đều giao nhiệm vụ cúng bái cho các tu sĩ, nhưng trong Islam mọi tín đồ đều có nghĩa vụ thực hành lễ bái ( ibadat ) với Allah, tất cả đều phải học và luôn trao dồi trong suốt cuộc đời của mình về Islam và đã là con người thì đều ngang hàng nhau nên không ai có thể đại diện cho ai và không ai có thể làm cầu nối cho mình với Allah. Chỉ có trực tiếp bạn thân ta với Allah mà thôi.

Còn Bani thì có thành lập giới tu sĩ , quả thật đây là điểm thể hiện sự ảnh hưởng từ Balamon hay các tôn giáo khác. Nhưng việc cạo đầu của Acar thì lại khác, đó là nét Islam còn đọng lại trong luật đạo của tín ngưỡng Bani ngày nay. Trong khi Islam bình thường thì không cạo đầu, nhưng tín đồ theo học về tôn giáo ( agama) nhất là những người học Tahfiz ( học thuộc nguyên 1 cuốn thiên kinh Qur’an) thì rất thường cạo đầu và họ không để tóc dài quá vài cm.

Người Islam (nam) khi làm Haji (tháng 12 lịch Islam) hoặc làm umrah (11 tháng còn lại) tại Makah bắt buộc phải cắt tóc sát ngắn hoặc sunat (không băt buộc nhưng làm sẽ được ân phước) phải cạo toàn bộ tóc trên đầu bằng dao cạo. Allah có mặc khải trong thiên kinh Qur’an, chương al-Fath, câu 27 như sau:

 “Chắc chắn các người sẽ vào Al- Masjid al- Haram ( tại Makkah) an toàn, đầu cạo trọc và cắt tóc ngắn (theo nghi thức làm Haji hoặc umrah), không sợ hãi, nếu Allah muốn.”

Vậy theo Surah al-Fath: 27, thì Nam phải cạo sạch ( Nữ chỉ cắt vài sợi tượng trưng), Người hói hoặc ko có tóc phải dùng dao cạo tượng trưng trên đầu,  đi Haji và Umrah cũng đều cạo sau khi đã Tawaf  xung quanh Kabah. Bình thường ở nhà thì tùy mỗi người.

Hình 9. Lễ cạo đầu khi đi làm Haji hay Umrrah tại Makah, Arab

Hình 10. Lễ cạo đầu khi đi Haji hay Umrah

Hình 11. Tín đồ Islam đang cạo đầu

Hình 12. Tín đồ Islam sau khi đã cạo đầu

Hình 13. Tín đồ Islam sau khi đã cạo đầu và mặc trang phục Ihram tại Makah

Tiểu kết: từ những lập luận ở trên khẳng định việc Ts. Thành Phần và Sri Samri nêu: Tu sĩ Bani cạo đầu, không để tóc tương tự Phật tử do chịu ảnh hưởng Phật giáo” là hoàn toàn sai lầm, và không có cơ sở.

 

Cũng nhân đây tôi xin giới thiệu một thứ đó là CHỮ VẠN trong Islam, vì không kẻo sau này phát hiện Bani có dùng thì các Ts. Thành Phần lại nói Bani ảnh hưởng từ Phật giáo.

Hình 14. Chữ Vạn trên thánh đường cổ Wahdi husien tại Teluk Manuk, nam Thái Lan