Katip Ja Thak Wa - Anh hùng dân tộc Champa

Written by Putra Podam
In category Bài báo
Feb 8, 2020, 12:23 AM

 

  Katip Ja Thak Wa là một vị tu sĩ Hồi Giáo gốc Palei Ram,  Panduranga (Văn Lâm, Ninh Thuận ngày nay), ông đã từng đi học tại Kalatan và đã từng tham gia lãnh đạo phong trào khởi nghĩa của Katip Sumat (1833-1834) và đứng ra lãnh đạo các dân tộc Champa chống lại chính sách hà khắc và tàn bạo của vua Minh Mạng vào những năm 1834 -1835.

 Lịch sử ghi lại rằng, sau khi xâm chiếm Champa và xóa tên quốc gia này trên bản đồ thế giới vào năm 1832, Triều Nguyễn đã thực hiện một chính sách cai trị vô cùng hà khắc và độc ác đối với các thần dân Champa. Vua Minh Mạng ra lệnh thực hiện đốt phá làng mạc, bắt bớ, đánh đập, giết hại rất nhiều thần dân Champa, bắt lao động khổ sai, áp sưu cao, thuế nặng; đặc biệt là cho thực hiện chính sách đồng hóa bằng cách xóa bỏ những luật tục, lễ tục, hệ thống tín ngưỡng của thần dân Champa, v.v. làm cho đời sống của các thần dân Champa lúc bấy giờ rơi vào cảnh thống khổ đến cùng cực.

Trước sự cai trị hung bạo và hà khắc đó, đã có nhiều cuộc khởi nghĩa của các thần dân Champa nổi lên để đòi lại quyền sống, quyền tự do cho dân tộc mình. Đỉnh cao của các cuộc khởi nghĩa này, phải kể đến phong trào khởi nghĩa của Katip Ja Thak Wa (1834- 1835).

Năm 1834, Katip Ja Thak Wa đã đứng ra kêu gọi các dân tộc Champa gồm có người Chăm, Churu, Rade, Raglai, Kaho,… từ khu vực Phú Yên đến Bình Thuận vùng dậy tham gia vào mặt trận vũ trang đấu tranh nhằm giải phóng Champa ra khỏi ách thống trị của triều đình Huế, nhằm khôi phục lại những gì mà hoàng đế Minh Mạng đã phá hủy, từ cơ cấu kinh tế, xã hội, lịch sử, văn hóa, v.v. Do bị ách thống trị tàn bạo của Triều Nguyễn, dân chúng Champa đã nhanh chóng hưởng ứng cuộc khởi nghĩa và phong trào đã lớn mạnh chỉ trong một thời gian ngắn.

Trước hết, Katip Ja Thak Wa thành lập một chính phủ Champa lâm thời trên lãnh thổ Panduranga Champa (Ninh Thuận và Bình Thuận) và Kauthara (Khánh Hòa). Sau đó, triệu tập một hội đồng Champa để tôn vinh Po War Palei, làm quốc vương Champa với chức phong là Po Patrai (quốc vương). Po War Palei là gốc người Raglai thuộc làng Cadang, là em rể của phó vương Po Dhar Kaok (Nguyễn Văn Nguyên). Katip Ja Thak Wa còn chỉ định một nhân vật gốc Churu làm thái tử Champa mang chức phong Yang Harei (hoàng tử mặt trời). Một nhân vật gốc Chăm là Ja Yok Ai mang danh hiệu Panraong Sa-ai, làm đại tướng đặt trách về quân sự và phong chức cho những quan lại khác.

Trong cuộc chiến, Katip Ja Thak Wa đứng ra điều hành trực tiếp phong trào và kêu gọi sự yểm trợ của các dân tộc miền núi như Churu, Raglai, Kaho,… vận động quần chúng Chăm phải tham gia tích cực vào phong trào đấu tranh nhằm khôi phục lại vương quốc Champa độc lập.

Tháng 7 Chăm lịch (1834) cuộc chiến bắt đầu vô cùng khốc liệt. Trước sức mạnh của phong trào Katip Ja Thak Wa, vua Minh Mạng đã đàn áp bằng cách cho đốt phá các làng mạc người Chăm hay còn còn gọi là chính sách “chiến trường đỏ lửa” nhằm bắt bớ giết hại những người thân của những ai tham gia phong trào để làm lung lạc, ý chí chiến đấu của các binh lính Champa. Nhiều làng palei Chăm đã bị lửa thiêng (Apuei Kadhir) thiêu rụi, dân chúng Champa tán loạn, khiếp vía trước chính sách trừng trị của triều đình Huế nhầm ngăn chận những ai theo Katip Ja Thak Wa.

Để đáp trả chính sách này và củng cố sức mạnh cho phong trào, tháng 10 năm Ngọ Chăm lịch, Katip Ja Thak Wa đã sử dụng chiến lược “kỷ luật sắc”, ra lệnh cho chiến sĩ Churu và Raglai trừng trị thẳng tay những người Chăm không tham gia kháng chiến hay phản bội phong trào. Từ đó, binh lính lấy lại tinh thần và niềm tin, quyết tâm chống trả lại sự tàn bạo của Nhà Nguyễn.

Đầu năm Ất Mùi (1835), phong trào Katip Ja Thak Wa đã giành thắng lợi lớn. Quân đội của triều đình Huế đã bị đánh bật ra khỏi các huyện An Phước, Hòa Ða, Tuy Tịnh và xung quanh phủ Bình Thuận. Toàn bộ lãnh thổ Champa đã được Katip Ja Thak Wa nắm giữ.

Không đánh thắng được phong trào Katip Ja Thak Wa bằng quân sự, Vua Minh Mạng chuyển sang dùng “chính sách diệt chủng” đê hèn, dùng tiền thưởng để mua chuột binh lính người Kinh giết hại thần dân Champa. Lịch sử đã lưu lại những ngày đen tối và kinh khủng nhất trong xã hội Chăm khi vua Minh Mạng ra chỉ dụ thưởng ba quan tiền mang phù hiệu “phi long” cho những ai giết được một quân phiến loạn hay bắt được một thành viên ủng hộ Katip Ja Thak Wa. Sau đó Minh Mạng ra lệnh mỗi binh lính người Kinh ở phủ Bình Thuận phải chặt ba cái đầu của người Chăm vào mỗi buổi sáng mới nhận được tiền lương.

Chính sách diệt chủng thông qua chiêu dụ này thật tàn độc làm cho binh lính của triều đình Huế tha hồ chém giết người dân Chăm vô tội để được nhận tiền thưởng, tiền lương. Dân chúng Champa vô tội phải trốn chạy tán loạn trước lưỡi gươm hung bạo của chính sách oan nghiệt và độc ác này. Một màu tang tóc, chết chóc tràn ngập trong tất cả các làng plei Chăm. Tiếng kêu than, oán thù dậy khắp làng mạc khi máu người Chăm vô tội cứ phải đổ từng ngày cho sự ăn sung mặc sướng của quan, quân triều Nguyễn từ tiền thưởng và tiền lương của Vua Minh Mạng.

Bên cạnh đó, Minh Mạng còn cho phá hoại, khai quật mồ mả tổ tiên những ai phản nghịch theo phong trào Katip Ja Thak Wa; đưa làng người Kinh vào sống xen kẻ người Chăm để kiểm duyệt và làm suy yếu phong trào. Cơ cấu xã hội Chăm bị tan vỡ từ đó. Mặc khác Minh Mạng còn dùng chiến tranh tâm lý, lôi kéo, mua chuộc một số người có uy tín thuộc dòng tộc hoàng gia để chống lại phong trào Katip Ja Thak Wa. Một nhân vật trong danh sách mà Minh Mạng tìm cách thu phục là Po Phaok The, cựu quốc vương Panduranga (1828-1832). Minh Mạng đề nghị thăng tặng cho cựu quốc vương này chức Diên Ân Bá (bá tước Diên Ân) để thu hút dân chúng về triều Nguyễn, làm suy yếu phong trào Katip Ja Thak Wa.

Tất cả những chính sách đàn áp trên của Minh Mạng đã làm ảnh hưởng rất lớn đến tinh thần của binh lính và phong trào Katip Ja Thak Wa.

Tuy vậy những trận chiến đẫm máu giữa đoàn quân của Katip Ja Thak Wa và quân Triều Nguyễn vẫn còn diễn biến trên chiến trường ở Panduranga cho đến tháng thứ 4 năm Ất Mùi (1835), năm đánh dấu cho sự tử trận của của Po War Palei và Katip Ja Thak Wa ở chiến trường gần thôn Hữu Ðức - Văn Lâm, Phan Rang.

Triều đình Huế đã cư xử dã man và tàn độc với thi thể nhà lãnh đạo Katip Ja Thak Wa để uy hiếp dân chúng, chặt đầu và bêu xấu giữa làng Chăm. Tuy vậy, cho đến tháng 6 năm Ất Mùi (1835) lực lượng của Katip Ja Thak Wa vẫn tiếp tục tấn công khu vực Hòa Thuận và Long Bàn, nhưng không thành công, và sau đó phải rút lui về mật khu để ẩn náu. Thấy phong trào Katip Ja Thak Wa đã suy yếu và bị dập tắt, triều Nguyễn cũng cho tử hình cựu quốc vương Po Phaok The vào tháng 6 năm Ất Mùi (1835) ở Huế.

Tháng 7 năm Ất Mùi (1835), thành Phiên An ở Gia Ðịnh, nơi trú ẩn cuối cùng của Lê Văn Khôi đã bị thất thủ, đánh dấu cho sự suy tàn của cuộc khởi nghĩa ở 6 tỉnh miền nam. Kể từ đó Minh Mạng làm chủ phía nam của vương quốc Việt Nam và tiếp tục trừng trị dân tộc Chăm và thần dân Champa đã tham gia vào các phong trào nổi dậy.

Nhân kỷ niệm 185 năm (1835-2020) ngày mất Katip Ja Thak Wa, chúng ta cần nhắc nhở cho thần dân Champa nhớ đến tinh thần bất khuất, kiên cường của ông và những chiến lược thông minh, tài trí của người lãnh đạo này trong phong trào khởi nghĩa chống lại sự áp bức và chính sách cai trị hà khắc của triều Nguyễn đối với các thần dân Champa. Phong trào Katip Ja Thak Wa đã thật sự làm cho quân lính triều Nguyễn phải khiếp sợ và tháo chạy ra khỏi lãnh thổ Panduranga trong một thời gian ngắn. Mặc dù bị triều đình Huế đàn áp dã man và cuộc khởi nghĩa dẫn đến thất bại hoàn toàn, nhưng sức mạnh của tinh thần dân tộc và truyền thống đấu tranh chống áp bức của dân tộc Champa thể hiện trong phong trào Katip Ja Thak Wa đã để lại một dấu ấn lịch sử vô cùng sâu sắc.

Cuộc khởi nghĩa của Katip Ja Thak Wa một lần nữa đã khẳng định về lòng yêu nước, sự gan dạ, dũng cảm, quyết tranh đấu và sẵn sàng hy sinh vì sự độc lập của dân tộc và mong muốn khôi phục lại vương triều Champa nhằm mang lại ấm no, tự do, hạnh phúc cho các thần dân Champa. Chính vì thế thần dân Champa luôn luôn tôn vinh và nhớ ơn Katip Ja Thak Wa như những vị anh hùng dân tộc.

Đọc Katip Ja Thak Wa trên file PDF